عزمى راسخ و شوقى غالب روى به اعتاب علياى نجف و كربلا آورد و در آن تربت پاك در محضر علماء به‌خصوص حجة الاسلام ميرزا محمد حسن شيرازى و ميرزا حبيب اللّه رشتى ادام اللّه ظلهما چندان كوشش كرد كه از حضيض تقليد به اوج اجتهاد مرتقى شد ، از آن پس روى به وطن نهاد . اكنون يكى از مفتيان و مدرسين اين بلد شريف است كه عقدهء كارهاى متنازع فيه به ناخن رأى ايشان گشوده مىشود و فيصل حكومات شرعيه به كلك مشكين ايشان حوالت مىرود » . مؤلف گويد : عالم مزبور مدت چهل سال در بلدهء طيبه قم مشغول تدريس و ترويج و امامت و قضاوت و فصل خصومت بين بندگان خدا بودند تا در سنهء 1338 هجرى كه در داراالايمان قم مرحوم و در « شيخان » جنب بقعه محقق قمى مدفون شدند و بانيان خير مسجدى عالى و مدرسه‌اى جنب آن در « محله سلطان محمد شريف » محاذى خانه ايشان به جهت معظم له بنياد نهادند چنانچه سبق ذكر يافت . « 1 » حاج سيد صدر الدين صدر - بن حاج سيد اسمعيل بن سيد صدر الدين عاملى اصفهانى ، جنابش پسر مرحوم حاج سيد اسمعيل صدر است كه يكى از مراجع تقليد و از شاگردان برجستهء مشهور مرحوم حجة الاسلام حاج ميرزا محمد حسن شيرازى است . آقا سيد اسماعيل پسر كوچك مرحوم سيد صدر الدين جبل عاملى ساكن اصفهان متوفى به سال 1264 قمرى در نجف است كه داماد مرحوم شيخ جعفر نجفى مشهور به كبير صاحب « كشف الغطاء » است ، ولى حاج سيد اسمعيل از دختر شيخ نبوده است . شرح‌حال مرحوم سيد صدر الدين عاملى در كتاب « روضات الجنات » مرقوم است . والد معزى اليه پس از رحلت حجة الاسلام ميرزا محمد حسن شيرازى از سامره منتقل به كربلا و در آن‌جا اقامت نموده ، و تا آخر عمر در آن ارض مقدس و كاظمين عليهما السّلام ساكن بود . فرزند مزبور مشار اليه ( آيت اللّه صدر ) هم كه در كربلا اقامت داشت به مشهد آمد و و داماد حجة الاسلام آقاى حاج آقا حسين مجتهد قمى است . پس از ورود مرحوم حاج شيخ عبد الكريم به قم و تشكيل حوزهء علميه ، معزى اليه در سال 1346 از مشهد به قم آمده و برحسب درخواست مرحوم حاج شيخ در قم مقيم شدند ، سپس زمان توقف حجة الاسلام قمى در مشهد چند سال در مشهد اقامت نموده ، و مجددا به

--> ( 1 ) - [ مرحوم حاج سيد صادق قمى پدر سه عالم سرشناس قم ، حاج ميرزا محمود و حاج ميرزا ابو الحسن ، و ميرزا ابو القاسم و جد خاندان روحانى قم است . ]